Grote mensen verbieden kinderen graag hun eigen verslavingen. Kinderen mogen niet drinken, niet roken, niet gokken. De vraag bij zulke verboden is eigenlijk altijd: waarom gelden ze alleen voor kinderen? Dat hangt ervan af aan wie je het vraagt.

Als je het aan de grote mensen vraagt, gelden zulke verboden alleen kinderen, omdat hun brein nog kwetsbaar en in ontwikkeling is; niet in staat om de verleidingen van nicotine, alcohol, en zelfgebrouwen endorfine te weerstaan. Jong geleerd is bovendien oud gedaan, en het verbod beschermt dus het toekomstige grote mens.

Ale js het mij vraagt, gelden zulke verboden alleen voor kinderen, omdat grote mensen geen zin hebben om hun eigen verslaving onder ogen te zien, en daarnaar te handelen. Ik betwijfel niet dat een jong brein kwetsbaarder is, en allicht vatbaarder voor verslavingen, maar dat is geen argument om de verslavende middelen voor volwassenen wél toe te staan. Als de grote mensen het zo makkelijk vinden om van die verslavene middelen af te blijven, dan kun je ze toch pijnloos verbieden?

Veslaafd aan sociala media

Het kabinet (dat is een groep heel grote mensen) kwam recent met een advies, de ‘Richtlijnen gezond en verantwoord scherm- en sociale mediagebruik’. Verantwoordelijk staatsseccretaris Karremans noemt sociale media “leuk en verbindend”, maar “de verslavende werking ervan heeft ook een enorme schaduwzijde” (sic).

Dat klopt. Jij, groot mens, en de kinderen zijn verslaafd. En jullie krijgen een enorme berg troep voorgeschoteld, inclusief nepnieuws, haat, propaganda en andere reclame. Dit is een probleem van ons allemaal.

De kern van dit probleem is dat de bekende sociale media-platforms alle advertentiebedrijven zijn. Het business model van alle platformen, van facebook, twitter, tiktok, instagram, tot linkedin bestaat uit de volgende essentiele eigenschappen:

1. Ze bieden een gratis funktionaliteit die leuk is (fotootjes delen met al je vrienden bijvoorbeeld)
2. Ze zorgen dat die funktionaliteit alleen bij hen te halen valt. Al je vrienden zijn alleen bij hen; je zit gevangen.
3. Ze zorgen met verslavende trucs dat je heel veel tijd op hun site/app zit.
4. Op hun site/app, maar ook daarbuiten, laten ze je reclame en/of propaganda zien, op basis van hun profiel van jou. Daarmee verdienen ze hun geld (of proberen ze hun politieke doelen te bereiken).

Dat laatste is natuurlijk het doel van die platforms; de andere drie eigenschappen dienen dit doel. Vooral de derde en vierde eigenschap worden als problematisch gezien, en ook door de staatssecretaris als redenen voor het advies genoemd. Het liefst zou hij eigenschap drie verbieden, maar dat gaat niet zomaar. Daarom zegt het advies: hou kinderen maar helemaal weg.

Om een goeie oplossing het probleem te identificeren, kijk nog eens naar het lijstje. Welke eigenschappen zijn voor de gebruiker wenselijk? Makkelijk, dat is alleen eigenschap 1. Ok, dus al het andere mag kapot. Nu, welke overgebleven eigenschap in’t verdienmodel moeten we slopen? Het enige juiste antwoord is eigenschap 2: de gebruikersgevangenis.

Interoperabiliteit tegen verslaving

De sleutel voor de poorten van die gevangenis is interoperabiliteit. Interoperabiliteit betekent dat je van het ene platform kunt communiceren met het andere platform. Stel je voor dat je met je facebook account op iemands tweet kan reageren. Of met je twitter account youtubers of tiktokkers volgen. Dit zou betekenen dat je vrij bent te gaan waar je wilt. Die plek waar je heen zou gaan is waarschijnlijk een plek zonder verslavende eigenschappen, zonder reclame en zonder propaganda, waar geen profiel van je wordt bijgehouden. Maar kan dat wel?

Ja! En het bestaat al! Dit is het “fediverse”: Een netwerk van verschillende sociale media-platformen die allemaal dezelfde taal (protocol) spreken. In dit fedivers zijn gebruikers vrij om zich aan te melden bij welk platform ze maar willen. Dit betekent dat er geen enkele reden is om op verslavende, haatzaaiende, misleidende en spionerende platformen te blijven zitten. Je kunt gewoon op een prettige plek digitaal sociaal zijn. Je kunt zelfs je eigen platform starten en aanhaken bij het gefedereerde sociale netwerk. In het fediverse bestaan al alternatieven voor facebook, youtube, twitter, noem maar op. Het fediverse is van niemand, en daarom van iedereen. Kijk voor een leuke intro de video hieronder.

Nu kunnen we wachten totdat iedereen zijn weg naar het fediverse komt, maar dat gaat nog wel even duren, terwijl spaarzame kinder- en grotemensenjaren achter schermpjes vervliegen (om maar te zwijgen van de verdampende democratie). Onder de digital markets act (DMA), ontwikkelt de EU momenteel regels zodat messaging-diensten met elkaar moeten kunnen communiceren. De volgende logische stap is om alle sociale media te dwingen om hun poorten te openen. Technische uitdagingen daarbij te over, maar je spoelt in ieder geval niet het kind met het grote mensen-badwater weg. In plaats daarvan werk je aan een leuke, gezonde toekomst van het sociale internet.

Author: Gilles Dutilh

Created: 2025-06-27 Fri 13:11

Validate