De Pemig

Dit stukje schreef ik als reactie op twee opiniebijdragen die in Trouw verschenen: Een eerste bijdrage van Friso Selten, Hsini Huang en Anne-Laura van Harmelen, Gepubliceerd op 16 november 2025 en een reactie daarop in een bijdrage van Staatssecretaris van BZK Eddie van Marum, Gepubliceerd op 25 november 2025 . Trouw vond mijn bijdrage het publiceren niet waard. Ik natuurlijk wel, en daarom plaats ik het hier op m’n blog. (en link ik er ook nog naar op dat lelijke platform waar niemand van houdt.)

In Australië zijn sociale media sinds 10 December 2025 verboden terrein voor kinderen. Een onbeholpen maatregel, maar wel een maatregel die het debat aanslingert, ook in Trouw. Ik betoog dat het aan banden leggen van algoritmes, wat hier bepleit werd, broodnodig is, maar voorbijgaat aan het onderliggende probleem: het verdienmodel van Big Tech dat is gebaseerd op geïsoleerde platforms.

Problematische argoritmes

Als jij op sociale media steeds foto’s van jaloersmakend mooie mensen bekijkt, al was het maar om toch een vlekje te bespeuren, krijg je meer zulke foto’s te zien. Als jij langer blijft scrollen wanneer er racistisch nepnieuws voorbijkomt, al was het maar om daar boos op te reageren, dan krijg je vaker racistisch nepnieuws te zien. Zo ruïneren argoritmes ons zelfbeeld en verzieken het publiek debat.

Friso Selten, Hsini Huang en Anne-Laura van Harmelen betoogden in trouw dat we met een kinderslot op sociale media in Nederland deze problemen niet oplossen. Staatssecretaris van BZK Van Marum legde in zijn reactie (ook in Trouw) uit dat in Nederland zo’n verbod ook niet in de planning ligt, maar viel de drie auteurs inhoudelijk bij in het aanwijzen van het probleem: De destructieve m​anier waarop sociale media de aandacht van hun gebruikers kapen. In beide bijdragen werd betoogd algoritmes en andere verslavende elementen met strengere regels te beteugelen.

De onderliggende oorzaak

Deze beteugeling is inderdaad broodnodig. Ik wil echter betogen dat ook dit nog steeds slechts symptoombestrijding is. We moeten de onderligginde oorzaak aanpakken: de gevangenis van de grote sociale media-platforms.

Want waarom zitten we, ondanks ons geruïneerde zelfbeeld en verziekt publiek debat op die platforms? Omdat we in een kale tegeltuin zitten waar we niet zomaar uit weg kunnen: Je kunt alleen op TikTok tiktokken, alleen op Youtube youtuben, alleen op X twitteren. Stoppen met X betekent stoppen met twitteren: je verliest al je connecties. Stoppen met youtuben betekent dat niemand meer je video’s bekijkt. En dat is expres zo: De platforms bezitten jouw content en jouw aandacht, en die verkopen ze door.

(Een deel van) de oplossing: Interoperabiliteit

Maar stel je nu eens voor dat je kunt verhuizen naar een alternatief voor X, en daarbij je followers behouden. En dat je een filmpje kunt posten op een andere site dan Youtube, maar dat mensen op Youtube dat filmpje wel in hun playlists kunnen zetten. Wat denk je dat deze interoperabiliteit zou betekenen voor de gebruikers van die platforms?

Mensen zullen het riool van X snel verlaten, en hun filmpjes niet meer posten tussen de irritante reclames en misplaatste aanbevelingen op Youtube. Platforms waar de gebruikers verslaafd en uitgemolken worden zullen verpieteren. Platforms die fijne functionaliteiten ontwikkelen zullen floreren.

Het goede nieuws: dit vrije sociale web bestaat al! Je kent misschien Mastodon en peerTube. Dat zijn alternatieve platforms – de een voor korte berichtjes, de ander voor video’s – die via open standaarden met elkaar verbonden zijn. Er zijn inmiddels nog tientallen andere platforms in dit open sociale netwerk, bekend als the Fediverse. Je kunt er vrijelijk connecties maken, door bijvoorbeeld met je mastodon-account een peerTuber te volgen, en verhuizen wanneer je maar wilt. Er bewegen zich in het Fediverse helaas nog maar weinig (een paar miljoen) mensen. Het is dus zaak dat we Big Tech dwingen de deuren van hun muffe sociale media te openen en zich aan te sluiten op dit vrije sociale web. De frisse wind die dan zal opsteken is hard nodig, voor het pubieke debat en de mentale gezondheid van jong en oud.

Voor een prettige intro van het fediverse, ga bijvoorbeeld naar fedi.garden