Vrijdag (1 Mei 2026) was op Nieuwsuur een item over “Mei social-vrij”. Dit is een initiatief om mensen ertoe te bewegen een maand lang geen sociale media te gebruiken. Prima idee. Het zal fijn zijn voor de mensen die het kunnen opbrengen eraan mee te doen – om weer eens te ervaren hoe de wereld eruit ziet, om een keertje zonder nek- en duimpijn en zonder blauwe vlekken op hun netvlies ’s avonds hun nachtlampje uit te knippen.

Het is alleen beschamend naïef. Zowel de berichtgeving van Nieuwsuur als ook de communicatie van Mei social-vrij (ik heb zelf het vereiste verbindingsstreepje maar even toegevoegd) benoemen alleen de volgende punten:

• Mensen zitten steeds meer op hun telefoon (prachtig idioom wel trouwens)
• Mensen balen van die verslaving (vooral jongeren)
• Om ervan af te komen kun je er eens mee proberen te stoppen (bijvoorbeeld in mei)

Geen woord over waaróm we zo aan die sociale media verslaafd zijn. En dat is nogal belangrijk. Als je namelijk beseft waarom we zo verslaafd zijn, zie je ook hoe naïef de Mei social-vrij campagne is.

Waarom zijn social media verslavend?

Big Tech social media hebben een op reclame gebaseerd verdienmodel. Hoe beter de reclame die je te zien krijgt past bij jou, en hoe meer je ervan bekijkt, hoe meer geld ze verdienen. Als je langer op hun platform zit kunnen ze 1) jou beter leren kennen en 2) jou meer reclame laten zien. (Veel van de reclame schotelen ze je overigens voor op ingekochte “billboards” op andere sites zoals buienradar of nu.nl, waar ze je herkennen door middel van third-party cookies.) Daarom willen ze je dus zo lang mogelijk op hun platform vasthouden. Dat doen ze door jou precies die content aan te bieden waarvan hun algoritmes geleerd hebben dat jij erdoor blijft scrollen. Jouw verslaving is hun bedoeling.

Big Tech lacht je uit

Kortom, jij bent niet stom dat je verslaafd bent. Die Big Tech socials zijn fout dat ze jou verslaafd maken. En wij zijn sukkels dat we dat accepteren. Mei social-vrij is daarmee het sociale media-equivalent van “Een beter milieu begint bij jezelf”. Deze Postbus 51-campagne werd in de jaren ’90 door de Shells en BPs van deze wereld met een tevreden glimlach bekeken: De tv-spotjes legden de verantwoordelijkheid voor het oplossen van milieu- en klimaatproblematiek op het bordje van gewone mensen. Dit frame spreidde het bedje voor een paar simpele greenwashing-campagnes van die energiereuzen, en volstond om hen voorlopig buiten schot te houden bij het opstellen van maatregelen voor het beschermen van milieu en klimaat.

Net als destijds met “een beter milieu begint bij jezelf”, kunnen ook nu een paar heel grote bedrijven weer in hun vuistje lachen. Ditmaal zijn het de Big Tech bedrijven achter TikTok, Facebook, Instagram, Linkedin en X die met genoegen toezien hoe wij onszelf verantwoordelijk houden voor de problemen die zij veroorzaakt hebben.

Nou, veel plezier met een social-media-vrije maand, maar voor echte verandering:

• Kies parlementariërs die zich hard maken voor een gezonder internet. In Europa bijvoorbeeld Kim van Sparrentak, in Nederland bijvoorbeeld Barbara Kathmann. Er zijn vast ook wel ergens VVD-ers te vinden die deze problematiek snappen, maar die moet je zelf maar opzoeken
• Meld je af bij Facebook, X, Instagram, Linkedin, TikTok.
• Als je online sociale netwerken echt leuk vindt, meld je aan op een gefedereerd platform.